Haber
Alzheimer belirtileri hafıza kaybından 10 yıl önce iki beyin bölgesinde başlıyor

16.11.2026
Alzheimer hastalığı, hafıza sorunları belirgin hale gelmeden çok önce beyinde iz bırakıyor olabilir. Johns Hopkins Üniversitesi'nden araştırmacılar, doktorların hastalık belirtisi ararken genelde incelediği hipokampustan önce küçülmeye başlayan iki bölge tespit etti. Bu bulgu, hastalığı yıllar önceden yakalamanın yolunu açabilir.
Çalışma, Johns Hopkins Üniversitesi'nde biyomedikal mühendis Michael Miller liderliğinde yürütüldü ve NeuroImage Reports dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, Alzheimer'ın farklı evrelerindeki kişilere ait yüzlerce manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ve pozitron emisyon tomografisi (PET) taramasını inceledi. Taramalar, Alzheimer's Disease Neuroimaging Initiative ve Biomarkers of Cognitive Decline Among Normal Individuals adlı iki bağımsız araştırma projesinden toplandı.
İncelenen kişiler arasında henüz belirti göstermeyenler, bilişsel bozukluk yaşayanlar ve hastalık nedeniyle hayatını kaybedenler vardı. Her iki veri grubunda da aynı örüntü ortaya çıktı: entorinal korteks ve amigdala, hipokampusa göre Alzheimer'ın erken evrelerinde daha fazla doku kaybı gösteriyordu.
Entorinal korteks, daha önce depolanmış anıları geri getirmeye yardımcı olan bir bölge. Amigdala ise duygusal anıların işlenmesinde ve hatırlanmasında rol oynuyor. Bu iki bölgenin hipokampustan önce küçülmeye başlaması, hastalığın izlerinin sadece hipokampusa odaklanıldığında gözden kaçabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılar, doku kaybı ile tau proteini arasında da önemli bir bağlantı buldu. Tau, normalde sinir hücrelerinin iç yapısını korumaya yardımcı olan bir protein ama Alzheimer'da anormal birikerek yumaklar oluşturuyor ve beynin sağlıklı işleyişini bozuyor. PET görüntüleme ve dijital patoloji yöntemleriyle yapılan incelemede, gri madde kaybı yaşanan bölgelerle tau birikiminin görüldüğü bölgelerin örtüştüğü görüldü.
Miller, beyindeki bu değişimlerin klinik belirtilerden on yıl kadar önce ortaya çıkabildiğini belirtiyor. Araştırmacıya göre, hastalığı hafıza sorunları ortaya çıkmadan 2-4 yıl önce fark edip tedaviye başlayabilmek, 15 yıl sonra belirtiler iyice yerleştiğinde müdahale etmekten çok daha değerli olabilir.
Bu bulgunun günlük hayattaki karşılığı, risk altındaki kişilerin çok daha erken belirlenebilmesi olabilir. Araştırmacılar, ailesinde Alzheimer öyküsü olan ya da başka risk faktörleri taşıyan kişilerin, 30'lu veya 40'lı yaşlarında bu iki bölge açısından taranabileceği bir geleceği öngörüyor. Beyin görüntüleme yöntemleri daha erişilebilir ve ucuz hale geldikçe bu yaklaşımın daha pratik olacağı düşünülüyor.
Çalışma, Alzheimer'ı yıllar öncesinden kesin olarak öngörebilecek bir klinik test sunmuyor; bulgular henüz olası erken biyogöstergeler düzeyinde. Araştırmacılar, bu bölgelerdeki değişimlerin moleküler düzeyde nasıl geliştiğini anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Tau birikiminin doku kaybına yol açma mekanizması netleşmeden, bulguların klinik bir tanı aracına dönüşmesi mümkün görünmüyor.
Johns Hopkins Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi'nden Marilyn Albert, amaçlarının belirtiler ortaya çıkmadan önce müdahale ederek hastalığı geciktirmek ya da durdurmak olduğunu söylüyor. Nöropatolog Meaghan Morris de bu yaklaşımın, kimlerin yakın gelecekte bilişsel gerileme yaşayacağını belirlemede işe yarayabileceğini ve tedavilerin daha erken başlatılmasına katkı sunabileceğini ifade ediyor.
Kaynak: ScienceDaily
