Haber
Angelman sendromunda temizlenmeyen bir protein, beyin hücrelerini strese sokuyor
19.11.2026
Angelman sendromuna yol açan UBE3A geninin kaybı, sadece bir boşluk bırakmıyor; nöronların içinde bir proteinin birikmesine ve hücrelerin alarm moduna geçmesine neden oluyor. Yeni bir fare çalışması, bu birikimin beyindeki protein üretimini neredeyse durma noktasına getirdiğini gösteriyor.
UBE3A geni, hücre içindeki hatalı ya da fazla proteinleri etiketleyip parçalanmaya gönderen bir enzim üretir. Bu genin kaybı Angelman sendromuna yol açar; sendrom epilepsi, gelişimsel gecikme, zihinsel yetersizlik ve bazı durumlarda otizmle kendini gösterir. Washington University in St. Louis'den Jason Yi liderliğindeki araştırma geçtiğimiz ay Nature dergisinde yayımlandı.
UBE3A enziminin 50'den fazla hedef proteini var, ancak araştırmacılar çeşitli biyokimyasal testlerle asparajin sentetaz (ASNS) adlı proteini öne çıkardı. İnsan embriyonik böbrek hücrelerinde yapılan deneylerde ASNS'nin UBE3A'ya bağlandığı, UBE3A ortadan kaldırıldığında ise ASNS'nin parçalanmak üzere etiketlenmediği görüldü. Yani enzim yokken, bu protein hücrede birikmeye başlıyor.
Normalde vücuttaki birçok doku türünde bulunan ASNS, fare beyinlerinde şaşırtıcı biçimde neredeyse yalnızca nöronlarda, yani sinir hücrelerinde, kendini gösterdi. Araştırmacılar bu bulguyu beklemediklerini belirtiyor. Angelman sendromu modeli farelerde ASNS seviyelerinin normalden belirgin şekilde yüksek olduğu tespit edildi.
ASNS parçalanmadığında, asparajin başta olmak üzere fenilalanin, glisin ve prolin gibi başka amino asitler de nöronların içinde birikiyor. Bu amino asit fazlalığı, hücrelerin stres anında devreye soktuğu bütünleşik stres yanıtı adı verilen bir mekanizmayı tetikliyor. Bu mekanizma aktif hale geldiğinde nöronlardaki yeni protein üretimi büyük ölçüde duruyor.
Sonuçlar çarpıcı: Angelman farelerinde yeni protein üretim hızı, sağlıklı farelere kıyasla dört ila beş kat daha yavaş bulundu. Bu yavaşlama, beyin kütlesinin azalmasına ve nöronların beyinde daha seyrek dizilmesine yol açıyor.
Araştırmacılar ASNS genini Angelman farelerinde devre dışı bıraktığında protein üretim hızı toparlandı ve yetişkinlikte obezite, arka bacaklarda sürekli kasılma, açık alan testinde hareketsizlik gibi bazı belirtiler iyileşti. Ancak farelerin motor koordinasyon bozukluğu ve uyku düzenindeki anormallikler değişmedi; bu da tek bir hedefin tüm tabloyu düzeltmediğini gösteriyor.
Çalışmaya katılmayan Princeton Üniversitesi'nden Rebecca Burdine, bu bulgunun Angelman sendromunun altında yatan mekanizmaları çözmeye yardımcı olduğunu söylüyor. UBE3A kaybını doğrudan düzeltmek gen tedavisi gibi karmaşık yöntemler gerektirdiğinden, ASNS gibi ele alınabilir bir hedef bulmak tedavi arayışı için önemli bir adım sayılıyor.
Yine de uzmanlar temkinli. Çalışmaya katılmayan Mark Zylka, ASNS'nin birçok ama tüm Angelman belirtilerinden sorumlu olmadığını vurguluyor; Lawrence Reiter de UBE3A'nın altındaki yolakların karmaşıklığı ve tek hedefi devre dışı bırakmanın her belirtiyi düzeltmemesi nedeniyle, bu sendromun tek bir hedefle çözülmesinin olası görünmediğini belirtiyor. Bulgular fare modeline dayandığından, insanlarda aynı mekanizmanın ne ölçüde geçerli olduğunu anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.
Kaynak: The Transmitter
