Haber

Beyindeki gizli sinyal, Alzheimer'ı belirtilerden yıllar önce haber verebiliyor

16.11.2026

Hafıza sorunları ortaya çıkmadan, hatta beyinde zararlı proteinler birikmeden çok önce, beyin hücreleri arasındaki iletişimde ince bir iz beliriyor. Stanford Üniversitesi'nden araştırmacıların bulduğu bu iz, kimin yıllar sonra Alzheimer'a yakalanacağını, kimin ise yaşına rağmen keskin bir zihne sahip olacağını şaşırtıcı bir doğrulukla tahmin edebiliyor.

Çalışma, 4 Kasım'da Science Advances dergisinde yayımlandı. Araştırmayı yürüten ekibe psikiyatri ve davranış bilimleri bölümünden Yu Zhang önderlik etti; makalenin ilk yazarı ise doktora sonrası araştırmacı Kanhao Zhao oldu.

Ekip önce 75 yaş ve üzerindeki iki uç grubu karşılaştırdı: Alzheimer hastalığı tanısı almış 110 kişi ile hafızası onlarca yaş gencinkiyle yarışan 180 'süper yaşlı'. Bu kişilerin beyinleri, dinlenme sırasında çekilen fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (fMRI) yöntemiyle tarandı; bu teknik, kişi tarayıcıda sessizce yatarken beyin bölgeleri arasındaki aktivite örüntülerini kaydediyor.

İki grup arasındaki farklar incelendiğinde, beyin bölgelerinin birbiriyle nasıl 'konuştuğunu' gösteren bağlantı örüntülerinde belirgin ayrımlar ortaya çıktı. Bilim insanları bu ilişkiler bütününe fonksiyonel konnektom adını veriyor. Bu verilerle araştırmacılar, Alzheimer'a dayanıklılığı veya yatkınlığı ölçen ARC skoru adlı yeni bir puanlama sistemi geliştirdi; bu sistem süper yaşlıları Alzheimer hastalarından yaklaşık yüzde 85 doğrulukla ayırt edebiliyor.

Asıl çarpıcı sonuç, bu skorun henüz hiçbir belirti göstermeyen sağlıklı insanlarda da işe yaramasıydı. Ekip, ARC sistemini 55-70 yaş aralığında bilişsel açıdan sağlıklı 1300'den fazla kişiye uyguladı; başlangıçta yüksek ve düşük skorlu kişiler arasında görünürde hiçbir fark yoktu. Ancak bazı katılımcılarda 12 yıla varan takip sürecinde, Alzheimer hastalarına benzer örüntüye sahip kişilerin bilişsel gerileme yaşama, amiloid-beta plak biriktirme ve Alzheimer tanısı alma olasılığının belirgin biçimde arttığı görüldü.

Araştırmacılara göre bu yeni skor, yaş, genetik risk faktörleri ve amiloid-beta ile tau gibi klasik biyobelirteçlerden daha erken ve en az onlar kadar güçlü bir tahmin sunuyor. Zhang, alandaki asıl sorunun amiloid ve tau gibi işaretlerin hastalığın zaten ilerlemiş evrelerinde görünür hale gelmesi olduğunu, kendilerinin ise çok daha erken müdahaleye izin verecek göstergeler aradığını belirtiyor.

Bu bulgunun günlük hayattaki potansiyel karşılığı, ileride geliştirilecek müdahalelerle beyin aktivitesini daha dayanıklı bir örüntüye doğru kaydırabilme umudunda yatıyor. Zhang'ın ekibi, bilişsel eğitim programlarının ve manyetik pulslarla beyin aktivitesini etkileyen transkraniyal manyetik stimülasyon yönteminin bu örüntüyü değiştirip değiştiremeyeceğini test etmeyi planlıyor; bu yöntem daha önce depresyon tedavisinde beyin aktivitesini değiştirebildiğini göstermişti.

Yine de araştırmacılar temkinli konuşuyor: ARC skoru şu an için bir tanı aracı değil, yalnızca risk takibi için bir gösterge olarak düşünülmeli. Üstelik kişinin skoru sabit bir kader değil; yaş ilerledikçe süper yaşlı benzeri örüntüye sahip kişilerin oranı azalıyor, beyin hasarları ve ruhsal rahatsızlıklar da bu örüntüyü değiştirebiliyor.

Bulgular henüz erken aşamada ve nedensellik kurulmuş değil; yani beyin aktivite örüntüsünü değiştirmenin gerçekten Alzheimer'ı önleyip önlemeyeceği bilinmiyor. Yine de belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce riskli beyinleri ayırt edebilen bu yöntem, erken müdahale stratejileri için yeni bir kapı aralıyor.

Kaynak: ScienceDaily

Beyindeki gizli sinyal, Alzheimer'ı belirtilerden yıllar önce haber verebiliyor — Haberler