Haber
Bu tarım ilacına uzun süre maruz kalanlarda Parkinson riski 2,5 kat arttı

02.11.2026
Yıllardır tarlalarda kullanılan sıradan bir böcek ilacı, beyinde dopamin üreten hücreleri çökertip Parkinson riskini dramatik şekilde yükseltiyor olabilir. UCLA Health'ten araştırmacılar, klorpirifos adlı pestisite evlerinin yakınında uzun süre maruz kalan kişilerde Parkinson gelişme riskinin, hiç maruz kalmayanlara kıyasla 2,5 kattan fazla olduğunu buldu.
Çalışma Molecular Neurodegeneration dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, üniversitenin uzun soluklu Parkinson's Environment and Genes projesine kayıtlı 829 Parkinson hastası ile hastalığı olmayan 824 kişinin bilgilerini karşılaştırdı; bu proje çevresel etkenlerin ve genetik faktörlerin Parkinson riskine katkısını araştırıyor.
Ekip, Kaliforniya'nın detaylı pestisit uygulama kayıtlarıyla katılımcıların yaşadıkları ve çalıştıkları adreslerin geçmişini birleştirdi. Böylece kişilerin yıllar içinde ne kadar klorpirifosa maruz kalmış olabileceğini tahmin ettiler.
Sonuç çarpıcıydı: evinin yakınında uzun süre klorpirifosa maruz kalanlarda Parkinson riski maruz kalmayanlara göre 2,5 kattan fazlaydı. Ancak bu tür bir popülasyon analizi, pestisitin hastalığa doğrudan neden olduğunu kanıtlayamıyor; bu yüzden araştırmacılar laboratuvarda deneylere yöneldi.
Fareleri 11 hafta boyunca sprey formunda klorpirifosa maruz bıraktılar; bu yöntem insanların çevrede pestisitle karşılaşma biçimine benzetilmek için seçildi. Maruz kalan farelerde hareket güçlükleri ortaya çıktı ve dopamin üreten sinir hücreleri kayboldu; dopamin, sinir hücrelerinin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan ve hareketlerin düzgün koordine edilmesine yardımcı olan bir kimyasal haberci. Beyinlerinde iltihaplanma ve alfa-sinüklein adı verilen, Parkinson hastalarında da sıkça görülen anormal protein birikintileri tespit edildi.
Araştırmacılar klorpirifosun sinir hücrelerine tam olarak nasıl zarar verdiğini anlamak için zebra balıklarını incelediler; bu küçük balıklar sinir hücrelerinin gelişimi ve hayatta kalmasıyla ilgili süreçleri incelemek için sıkça kullanılıyor. Bulgular, hücrelerin hasarlı proteinleri temizlemesini sağlayan doğal bir bakım mekanizması olan otofajinin bozulduğunu gösterdi; bu sistem bir nevi hücre içi geri dönüşüm işlevi görüyor ve özellikle ömür boyu işlevini sürdürmesi gereken sinir hücreleri için kritik önemde.
Araştırmacılar bu temizlik sürecini yeniden çalıştırdıklarında veya alfa-sinüklein proteinini ortadan kaldırdıklarında sinir hücrelerinin hasardan korunduğunu gördü. Bu bulgu, pestisitin zararlı etkisinin en azından kısmen gelecekte tedavilerle hedeflenebilecek biyolojik bir yola bağlı olabileceğini düşündürüyor.
Klorpirifosun evlerde kullanımı ABD'de 2001'de yasaklandı, tarımsal kullanımına da 2021'de ek kısıtlamalar getirildi; ama birçok üründe hâlâ kullanılıyor ve başka ülkelerde yaygın şekilde uygulanmaya devam ediyor. Maruziyet semptomlar ortaya çıkmadan yıllar önce gerçekleşmiş olabileceğinden, geçmişte yoğun pestisit maruziyeti olan kişilerin ileride nörolojik takipten fayda görüp görmeyeceğini anlamak önem taşıyor.
Çalışmanın bazı sınırları var: insan verileri gözlemsel bir popülasyon analizine dayanıyor ve tek başına nedensellik kanıtlayamıyor, hayvan deneyleri ise fare ve zebra balığı modelleriyle sınırlı. Araştırmacılar, bulguların insanlarda doğrulanması ve başka yaygın pestisitlerin de aynı hücresel mekanizmayı bozup bozmadığının araştırılması gerektiğini vurguluyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Jeff Bronstein, klorpirifosu tüm pestisitleri tek bir kategori olarak ele almak yerine spesifik bir çevresel risk faktörü olarak tanımladıklarını belirtiyor.
Kaynak: ScienceDaily
