Ciddi ruhsal sıkıntı yaşayanların yarısı dertleşmek için ChatGPT'ye yöneliyor

İsrail'de yapılan bir anket, yapay zeka sohbet robotlarının artık sadece metin yazmadığını, insanların duygusal krizlerinde sığındığı bir limana dönüştüğünü gösteriyor. Ciddi düzeyde ruhsal sıkıntı yaşayan yetişkinlerin neredeyse yarısı, destek almak için ChatGPT veya Gemini gibi araçlara başvurduğunu söylüyor. Bu oran, konuyu bilim camiasının gündemine taşıyan çarpıcı bir bulgu.

Çalışma Tel-Hai Üniversitesi'nden Dr. Dorit Hadar Shoval liderliğinde, Bar-Ilan Üniversitesi'nden Elad Refoua'nın katkısıyla yürütülmüş ve Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking dergisinde yayımlanmış. Araştırmacılar, 18-70 yaş arasında, son bir yılda en az bir kez ticari bir üretken yapay zeka aracı kullanmış 584 İsrailli yetişkinle anket yapmış.

Yöntem oldukça basit: katılımcılara hem yapay zeka kullanım alışkanlıkları hem de ruhsal sıkıntı düzeyleri soruldu. Ruhsal sıkıntı, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-21 adlı standart bir anketle ölçüldü; bağlanma stilleri ise Yakın İlişkilerde Yaşantılar-İlişki Yapıları anketiyle değerlendirildi.

Sonuçlara göre katılımcıların yüzde 29,3'ü, son bir yıl içinde en az bir kez duygusal destek, başa çıkma tavsiyesi ya da ruh sağlığı yardımı almak için yapay zekaya başvurduğunu belirtmiş. Ciddi düzeyde ruhsal sıkıntı bildiren kişilerde bu oran yüzde 47'ye kadar yükselmiş, yani neredeyse iki kişiden biri.

İstatistiksel modellemeye göre bir kişinin yapay zekaya yönelmesini en güçlü şekilde öngören etken, yaşadığı ruhsal sıkıntının şiddeti olmuş. Genç yetişkinler ve kadınlar, kişisel ve psikolojik sorunlarını bir sohbet robotuyla paylaşma konusunda belirgin şekilde daha istekli bulunmuş.

Araştırmacılar ayrıca bağlanma kaygısı yüksek olan yetişkinlerin başlangıçta yapay zekaya daha çok yöneldiğini gözlemlemiş. Ancak analize ruhsal sıkıntı düzeyi dahil edildiğinde bağlanma kaygısının etkisi ortadan kalkmış; bu da asıl itici gücün anlık duygusal acı olduğunu düşündürüyor.

Bu bulgunun günlük hayattaki karşılığı oldukça somut: dünya genelinde ruh sağlığı hizmetlerine erişim zorlaşırken, sohbet robotları sessizce bu boşluğu dolduruyor. Ancak bu platformlar klinik denetimden geçmemiş, intihar riski gibi acil durumlar için herhangi bir protokole sahip değil ve geniş internet metinleriyle eğitildikleri için verdikleri yanıtların klinik geçerliliği garanti değil.

Araştırmacılar birkaç önemli sınırlılığın altını çiziyor: örneklem, genel nüfusu temsil eden rastgele bir kesit değil, zaten yapay zeka kullanan kişilerden oluşan bir çevrimiçi panelden seçilmiş. Ayrıca çalışma, bu etkileşimlerin zaman içinde yararlı mı, nötr mü yoksa zararlı mı olduğunu değerlendirmiyor; kullanıcıların yapay zekayı profesyonel desteğe ek mi yoksa onun yerine mi kullandığı da net değil.

Dr. Hadar Shoval, bulguların ruh sağlığı uzmanlarının hastalarının dijital alışkanlıklarını sorgulamaya başlaması gerektiğine işaret ettiğini vurguluyor. Ona göre gelecekteki araştırmalar, yapay zekanın kriz anlarında ne kadar güvenli yanıt verdiğine ve profesyonel desteğin yerini mi yoksa tamamlayıcısı mı olduğuna odaklanmalı.