Haber
DEHB'li beyin sadece dikkat dağıtmaz, nefesi ve zaman algısını da değiştirir

19.11.2026
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) denince akla hep unutkanlık, yerinde duramama ya da dürtüsellik gelir. Ama yeni araştırmalar gösteriyor ki bu tablo çok daha geniş: DEHB nefes alış biçimini değiştiriyor, sürekli bir zaman baskısı hissi yaratıyor, gençlerde beynin belirli bölgelerindeki demir düzeyini düşürüyor ve genç yetişkinlerde alkolle ilgili sorunlu kullanım riskini etkiliyor.
Bu dört bulgu birbirinden bağımsız çalışmalardan geliyor, ama hepsi aynı noktaya işaret ediyor: DEHB, beynin dikkat merkezleriyle sınırlı kalmayan, bedenin temel işlevlerine kadar uzanan bir durum. Solunum gibi otomatik sanılan bir refleksin bile bu durumdan etkilenmesi, aslında dikkat ve dürtü kontrolünün beyinde ne kadar geniş bir ağa yayıldığını gösteriyor.
Araştırmacılar DEHB tanısı olan kişilerde solunum düzeninin farklılaştığını fark etmiş. Nefes alıp verme ritmi, hem otonom sinir sistemiyle hem de dikkat ve uyarılmışlık düzeyini kontrol eden beyin ağlarıyla sıkı bağlantılı; bu yüzden DEHB'deki dikkat dalgalanmaları solunuma da yansıyabiliyor.
Zaman algısı tarafında ise DEHB'li bireylerin kronik bir zaman baskısı hissiyle yaşadığı ortaya konmuş. Yani sadece zamanı yanlış tahmin etmek değil, sürekli yetişememe, acele etme duygusuyla boğuşmak da bu tablonun parçası; bu da günlük planlama ve organizasyon becerilerini doğrudan zorluyor.
Gençlerde yapılan görüntüleme çalışmaları ise DEHB'li bireylerin beyinlerinde belirli bölgelerde demir düzeyinin daha düşük olduğunu gösteriyor. Demir, beyinde dopamin gibi nörotransmitterlerin üretiminde rol oynayan bir mineral; düşük demir düzeyi dopamin sinyalizasyonunu etkileyerek DEHB'nin özünde yer alan dikkat ve motivasyon sorunlarıyla ilişkili olabilir.
Genç yetişkinlerde ise DEHB'nin sorunlu alkol kullanımıyla bağlantılı olduğu bulunmuş. Dürtü kontrolündeki zorluklar ve ödül sistemindeki farklılıklar, bu yaş grubunu alkolle ilgili riskli davranışlara karşı daha savunmasız hale getirebiliyor.
Bu bulguların günlük hayata yansıması oldukça somut. DEHB'li bir kişinin sadece unutkan ya da dağınık görünmesinin ardında, nefesinden zaman duygusuna kadar uzanan biyolojik bir arka plan olabileceğini gösteriyor; bu da hem tanı hem de destek yaklaşımlarının tek boyutlu olmaması gerektiğine işaret ediyor.
Ancak bu dört bulgunun ayrı çalışmalardan geldiğini ve kaynak metnin örneklem büyüklüğü, yöntem detayları ya da hangi dergilerde yayımlandıkları gibi bilgileri paylaşmadığını belirtmek gerekiyor. Bu da bulguların birbiriyle doğrudan nasıl bağlantılı olduğunu ya da nedensellik ilişkisini netleştirmeyi zorlaştırıyor.
DEHB üzerine yapılan bu çeşitli çalışmalar, bozukluğun beyin ve bedenle çok yönlü bir ilişkisi olduğunu gösterse de, her bulgunun bağımsız olarak daha büyük örneklemlerle ve tekrarlanabilir yöntemlerle doğrulanması gerekiyor. Yine de tablo, DEHB'yi sadece bir dikkat sorunu olarak görmenin eksik bir bakış açısı olduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Kaynak: Neuroscience News
