Haber

Doğmadan önce beyin, hatalı genomlu milyonlarca nöronunu kendi eliyle eliyor

08.11.2026

Doğmadan önceki beyinde nöronların önemli bir kısmı aslında 'kusurlu' kopyalar taşıyor ve beyin bu hücrelerin büyük çoğunluğunu doğumdan kısa süre sonra temizliyor. Yeni bir araştırma, bu doğal ayıklama sürecini insan beyninde ilk kez bu kadar net gösteriyor ve beynin gelişimini anlamak için önemli bir ipucu sunuyor.

Araştırmacılar, doğum öncesi dönemden 90 yaşın üzerindeki bireylere kadar uzanan postmortem (ölüm sonrası alınan) insan beyin dokularında nöronların tüm genomunu dizilemiş. Bu yöntemle her bir nöronun DNA'sındaki değişiklikler tek tek incelenebiliyor, yani hücre bazında bir genetik harita çıkarılabiliyor.

İncelenen hücrelerde dikkat çeken nokta, kopya sayısı varyantları denen genetik değişiklikler oldu. Bu varyantlar, genomun belirli bölgelerinin normalden fazla ya da eksik sayıda kopyalanmasıyla ortaya çıkıyor ve hücrenin işleyişini bozabiliyor.

Araştırmaya göre doğum öncesi dönemde korteksteki nöronların yaklaşık yüzde 25'i bu tür kopya sayısı varyantları taşıyordu. Korteks, beynin dış katmanı olup düşünme, karar verme ve duyusal işlemlerden sorumlu bölge.

Doğumdan sonra ise tablo hızla değişiyor. Hatalı genom taşıyan nöron sayısı dörtten fazla kat azalıyor, yani beyin bu sorunlu hücrelerin büyük kısmından kurtuluyor.

Araştırmacılar bu nöronların neden elendiğine dair de bir ipucu buldu. Yüksek sayıda kopya sayısı varyantı taşıyan nöronlarda, sinaptik bağlantıları yöneten genlerin ifadesi değişmişti; bu da söz konusu hücrelerin diğer nöronlarla sağlıklı bağlantı kuramadığını ve bu yüzden elenmeye aday hale geldiğini düşündürüyor.

Bu bulgu, beynin gelişim sürecinde bir tür kalite kontrol mekanizması işlettiğini gösteriyor. Sağlıklı bağlantı kuramayan hücreler erken dönemde devre dışı bırakılarak beyin devresinin daha işlevsel kurulmasına katkı sağlanıyor olabilir.

Yine de bu çalışma postmortem doku üzerinden yapıldığı için, gözlenen değişikliklerin yaşayan bir beyinde zaman içinde nasıl ilerlediğini doğrudan göstermiyor. Nöronların elenme sürecinin tam olarak nasıl tetiklendiği ve bu mekanizmanın bozulmasının olası sonuçları, daha geniş örneklemlerle yapılacak çalışmalarla netleşecek bir konu.

Kaynak: The Transmitter

Doğmadan önce beyin, hatalı genomlu milyonlarca nöronunu kendi eliyle eliyor — Haberler