Haber

Fareler tehlike anında acıyı hissetmiyor, nedeni beyinde bulundu

12.11.2026

Bir hayvan tehlikeyle karşılaştığında donup kalır, kaçar ya da savaşır; bu sırada yaralansa bile acıyı neredeyse hiç hissetmez. Yeni bir araştırma, bu doğal ağrı kesme mekanizmasının beyinde hangi hücreler tarafından yönetildiğini ilk kez ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor ve bulgu, korku ile ağrının beyinde nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor.

Araştırmacılar erkek farelerde, beyin sapında yer alan periakuaduktal gri madde adlı bölgenin ventrolateral kısmındaki somatostatin üreten hücreleri incelemiş. Periakuaduktal gri madde, ağrı algısını ve savunma davranışlarını düzenleyen, beyin sapında yer alan kritik bir yapı. Somatostatin ise bu hücrelerin ürettiği ve sinyal iletiminde rol oynayan bir proteine verilen isim; araştırmacılar bu proteini üreten hücreleri özel olarak işaretleyip takip etmiş.

Ekip, davranışsal gözlem, anatomik haritalama, optogenetik ve elektrofizyoloji yöntemlerini bir arada kullanmış. Optogenetik, ışığa duyarlı hale getirilen belirli sinir hücrelerinin lazer ışığıyla açılıp kapatılmasına imkân tanıyan bir teknik; elektrofizyoloji ise hücrelerin elektriksel aktivitesini doğrudan ölçme yöntemi. Bu sayede araştırmacılar, somatostatin hücrelerini istedikleri an devreye sokup çıkarabilmiş.

Sonuçlar şaşırtıcı bir ayrım ortaya koymuş. Bu hücreler optogenetik yöntemle baskılandığında fareler, korku durumunda olup olmadığına bakılmaksızın daha az ağrı hissetmiş; yani hücrelerin susturulması tek başına analjezi, yani ağrı duyarlılığının azalması, sağlamış.

Ancak asıl kritik bulgu, bu hücrelerin uzak bir bölgeye uzanan uzantılarıyla ilgili. Somatostatin hücrelerinin bir kısmı, omurilikten gelen ağrı sinyallerini modüle eden rostral ventromedial medulla adlı bölgeye doğrudan bağlanıyor. Araştırmacılar bu özel uzantıları optogenetik olarak uyardığında, korku davranışının normalde sağladığı doğal ağrı bastırma etkisi tamamen ortadan kalkmış.

Başka bir deyişle aynı hücre grubu, bağlandığı yere göre tam tersi iki işlevi üstlenebiliyor. Genel olarak baskılanmaları ağrıyı azaltırken, rostral ventromedial medullaya giden özel uzantılarının aktive edilmesi korku kaynaklı ağrı bastırmayı devre dışı bırakıyor. Bu, beyindeki tek bir hücre popülasyonunun farklı devrelerle bambaşka sonuçlar üretebildiğini gösteren çarpıcı bir örnek.

Bu bulgu, günlük hayatta hepimizin bildiği bir deneyimi bilimsel zemine oturtuyor: Stresli ya da tehlikeli anlarda neden ağrıyı daha az hissettiğimizin altında yatan devreyi somutlaştırıyor. Kronik ağrı ya da aşırı korku tepkileriyle ilişkili durumların anlaşılması açısından da bu tür devre haritaları uzun vadede yol gösterici olabilir.

Yine de bulguların insanlara doğrudan uygulanabilir olduğunu söylemek için henüz erken. Çalışma yalnızca erkek farelerde yapılmış, insan beyninde aynı devrenin aynı şekilde işlediği henüz gösterilmiş değil. Ayrıca bu tür optogenetik müdahaleler laboratuvar koşullarında oldukça kontrollü biçimde uygulanıyor; gerçek yaşamdaki karmaşık korku ve ağrı deneyimlerini tam olarak yansıtıp yansıtmadığı bağımsız çalışmalarla tekrar sınanmayı bekliyor.

Kaynak: eLife

Fareler tehlike anında acıyı hissetmiyor, nedeni beyinde bulundu — Haberler