Haber
Finlandiya'da sekiz yıl izlenen çocuklarda ekran süresi zihni güçlendirdi

18.11.2026
Ekran karşısında geçirilen saatlerin çocukların beynine zarar verdiği düşüncesi yaygın. Ama sekiz yıl süren bir Fin araştırması tam tersini gösteriyor: Çocukken daha fazla ekran kullananlar, ergenlik döneminde bilgiyi işleme becerilerinde daha iyi performans sergiliyor.
Çalışma, Finlandiya'daki çocukların fiziksel aktivite ve beslenme alışkanlıklarını uzun süredir izleyen PANIC projesinin bir parçası. Jyväskylä Üniversitesi'nden Petri Jalanko ve ekibinin yürüttüğü araştırma, Pediatric Exercise Science dergisinde yayımlandı. Araştırmaya 124'ü kız, 136'sı erkek olmak üzere toplam 260 genç katıldı; ergenlik dönemindeki ölçüm sırasında katılımcıların yaş ortalaması 15,8'di.
Ekip, çocukluktan ergenliğe uzanan süreçte ekran süresi, fiziksel aktivite ve hareketsiz geçirilen zamanı hem anketlerle hem de kalp atış hızını ve hareketi ölçen giyilebilir sensörlerle kaydetti. Bilişsel performansı ölçmek için CogState adı verilen, öğrenme, dikkat ve çalışma belleğini değerlendiren bilgisayarlı test bataryasını kullandılar.
Sonuçlar, çocukluk boyunca ekran başında geçirilen sürenin artmasının ergenlikteki bilgi işleme becerileriyle olumlu ilişkili olduğunu ortaya koydu. Bu beceriler, bilgiyi alma, dikkati sürdürme, öğrenme ve problem çözme gibi okul başarısını ve günlük karar verme sürecini doğrudan etkileyen yetenekleri kapsıyor.
"Bulgular, ekran süresinin çocukların ve ergenlerin bilgi işleme becerilerini destekleyebileceğini gösteriyor. Önemli olan muhtemelen ekranda ne yapıldığı. Öğretmenler ve ebeveynler, çocukları cihazları aktif düşünmeyi, problem çözmeyi, yaratıcılığı ve öğrenmeyi teşvik edecek şekilde kullanmaya yönlendirmeli" diyor Jalanko.
Fiziksel aktivitenin etkisi ise kız ve erkek çocuklarda farklı çıktı. Kızlarda çocukluktan itibaren hafif şiddette fiziksel aktivitenin artması, ergenlikte daha güçlü çalışma belleğiyle ilişkiliydi; çalışma belleği, bilgiyi kısa süreliğine akılda tutup kullanma yeteneği anlamına geliyor. Erkeklerde ise antrenör veya eğitmen eşliğinde yapılan, yani gözetimli fiziksel aktivitenin fazlalığı benzer bir fayda sağladı.
Araştırmanın bir başka şaşırtıcı yanı, gözetimsiz fiziksel aktivitesi daha az olan gençlerin bilgi işleme testlerinde daha iyi sonuç almasıydı. Ancak giyilebilir sensörlerle yapılan objektif ölçümlerde, toplam fiziksel aktivite veya hareketsizlik süresiyle bilişsel performans arasında herhangi bir bağlantı bulunamadı; bu da sensörlerin kişinin ne yaptığını değil, sadece hareket miktarını kaydedebildiğini akla getiriyor.
Bu bulgular ebeveynler ve eğitimciler için ekran süresini tamamen yasaklamak yerine, çocukların ekran başında neyle meşgul olduğuna dikkat etmenin daha anlamlı olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar, hedefin ekran süresini sıfırlamak değil, aktif düşünmeyi teşvik eden ekran kullanımıyla fiziksel aktiviteyi dengelemek olması gerektiğini vurguluyor.
Çalışmanın kendisi de bazı sınırlılıklar taşıyor: 260 katılımcılık örneklem göreli küçük ve bulgular yalnızca bir ilişki gösteriyor, neden-sonuç ilişkisi kanıtlamıyor. Araştırmacılar, ekran süresini veya fiziksel aktivite türünü doğrudan değiştirip sonuçlarını ölçen yeni müdahale çalışmalarının bu bağlantıları netleştirmek için gerekli olduğunu belirtiyor.
Kaynak: ScienceDaily
