Halüsinojen maddeler, bağışıklık sistemi azgınlaştığında iltihabı yatıştırabiliyor

Psilosibin ve LSD gibi halüsinojen maddeler üzerine yapılan geniş bir derleme, şaşırtıcı bir örüntü ortaya koyuyor: bu maddeler iltihabı yalnızca bağışıklık sistemi zaten aşırı uyarılmışken baskılıyor, sağlıklı bedenlerde ise neredeyse hiçbir etki göstermiyor. Yani halüsinojenler bağışıklığı rastgele bastırmıyor, sanki yalnızca 'alarm' durumunda devreye giren bir freni andırıyor.

Araştırmayı Anna Skovgaard Lerche ve ekibi yürüttü, bulgular Brain, Behavior, and Immunity dergisinde yayımlandı. Ekip, serotonerjik halüsinojenlerin iltihap önleyici ve bağışıklık düzenleyici etkilerini konu alan 61 çalışmayı bir araya getirerek sistematik bir derleme ve meta-analiz yaptı. Serotonerjik halüsinojenler, ruh hali ve bağışıklık tepkilerini düzenleyen kimyasal haberci serotoninin kullandığı aynı reseptörlere bağlanan maddeler; psilosibin, LSD ve DMT bu gruba giriyor.

Araştırmacılar, Şubat 2026'ya kadar yayımlanmış çalışmaları bulmak için altı büyük bilimsel veritabanını taradı. Taranan 9 bin 195 çalışmadan yalnızca 61'i kriterleri karşıladı: 24'ü laboratuvar ortamında hücre kültürleriyle, 30'u hayvanlarla, 7'si ise insanlarla yapılan ve toplam 10 ayrı klinik denemeyi kapsayan araştırmalardı.

Sonuçlar net bir eğilim gösterdi. 24 hücre kültürü çalışmasının 19'unda, 30 hayvan çalışmasının 25'inde halüsinojenler iltihap önleyici etki gösterdi; bu etki özellikle hücreler bir iltihap tetikleyicisiyle ya da bağışıklık tehdidiyle karşı karşıya kaldığında ortaya çıktı. İnsan verileri ise çok daha karışıktı: 10 klinik denemenin yalnızca üçünde iltihabın azaldığı görüldü.

Fare çalışmalarından elde edilen veriler birleştirildiğinde ilginç bir ayrım ortaya çıktı. Halüsinojenler, vücutta zaten yükselmiş bir iltihap düzeyi varken güçlü bir iltihap önleyici etki gösteriyordu; ama sağlıklı farelerde herhangi bir değişikliğe yol açmıyordu. Bu da etkinin genel bir bağışıklık baskılaması değil, dengeleyici bir mekanizma olabileceğini düşündürüyor.

Araştırmacılar ayrıca bu etkinin hangi yollarla ortaya çıktığını da inceledi. DOI ve psilosibin, serotonin 5-HT2A reseptörü üzerinden etki gösterirken, DMT farklı bir hedef olan sigma-1 reseptörünü kullanıyordu. Bu da farklı halüsinojenlerin benzer sonuçlara farklı biyolojik yollardan ulaşabileceğini gösteriyor.

Bu bulgular tesadüfi bir merak konusu değil; halüsinojenler zaten depresyon, travma sonrası stres bozukluğu, Parkinson hastalığı ve migren gibi birçok durumda beyinde yeni bağlantılar kurulmasını sağlayan nöroplastisiteyi tetikledikleri için araştırılıyor. Kronik iltihabın ruh sağlığı bozukluklarıyla bağlantılı olduğu düşünülürse, bu maddelerin iltihabı da yatıştırması tedavi edici etkilerine ikinci bir mekanizma ekliyor olabilir.

Ancak tabloyu insanlara taşımak için henüz yeterli kanıt yok. İncelenen 10 insan denemesinden yedisi, aktif bir iltihaplı hastalığı olan katılımcıları hiç kapsamıyordu; yani halüsinojenlerin gerçekten aşırı çalışan bir bağışıklık sistemini sakinleştirip sakinleştiremeyeceği sorusu büyük ölçüde cevapsız kalıyor. Bu sorunun yanıtı, ancak aktif iltihaplı hastalığı olan kişilerle yapılacak yeni klinik çalışmalarla netleşebilir.