Haber

Otizmle bağlantılı gen eksikliği, farelerde acı bir deneyimden ders çıkarmayı zorlaştırıyor

13.11.2026

Fareler normalde kendilerini hasta eden bir tadı bir kez deneyimledikten sonra hızla öğrenir ve bir daha ona yaklaşmaz. Ama otizm spektrum bozukluğuyla ilişkili Shank3 genini taşımayan fareler bu basit hayatta kalma dersini çok daha yavaş öğreniyor, üstelik öğrendiklerini de şaşırtıcı derecede hızlı unutuyor.

Bir araştırma ekibi bu farkı anlamak için Shank3 geni devre dışı bırakılmış farelerle normal farelerin beyin aktivitesini karşılaştırdı. Fareler, koşullu tat iğrenmesi adı verilen klasik bir öğrenme deneyine tabi tutuldu; bu deneyde bir tat belirli bir rahatsızlık hissiyle eşleştirilir ve fareler zamanla o tadı kaçınmayı öğrenir.

Araştırmacılar bu öğrenme süreci boyunca farelerin tat korteksindeki, yani tat bilgisini işleyen beyin bölgesindeki, nöron aktivitesini iki foton kalsiyum görüntüleme yöntemiyle canlı canlı izledi. Bu teknik, nöronların ne zaman ve ne kadar şiddetle ateşlendiğini kalsiyum sinyalleri üzerinden gösteriyor.

Sonuçlar, Shank3 eksikliği olan farelerin tat korteksindeki nöronların tat uyaranına verdiği normal bastırma tepkisinin zayıfladığını ortaya koydu. Aynı nöronlar arasında deneyden deneye beklenmedik bir uyumlu dalgalanma da gözlendi; bu durum beyindeki sinyali gürültüden ayırt etmeyi zorlaştırıyor.

Bu bozulmuş aktivite deseni, Shank3 eksik farelerin tat kaçınmasını öğrenmesini normal farelere göre belirgin şekilde yavaşlattı. İlginç biçimde her iki grup farede de öğrenme süreci, beynin farklı tatları ayırt etme becerisini güçlendirirken, öğrenilenin sönmesi bu ayırt etme becerisini zayıflattı.

Ancak Shank3 eksik farelerde hem bu sönme süreci hem de ayırt etme becerisindeki gerileme normal farelere kıyasla çok daha hızlı gerçekleşti. Yani bu fareler sadece tehlikeyi öğrenmekte değil, öğrendiklerini korumakta da zorlanıyor.

Bu bulgular günlük yaşam açısından önemli bir noktaya işaret ediyor: Shank3 geninin kaybı, hayvanların olumsuz bir deneyimden ders çıkarıp davranışını buna göre güncelleme esnekliğini zayıflatıyor. Araştırmacılar bu esneklik kaybının, tek bir genin bozulmasıyla ortaya çıkan otizm formlarının önemli bir özelliği olabileceğini öne sürüyor.

Çalışmanın sınırlılıkları da göz ardı edilmemeli; bulgular yalnızca fare modelinde elde edildi ve insan davranışına doğrudan aktarılamaz. Ayrıca otizm spektrum bozuklukları çok sayıda genin etkileşimiyle ortaya çıkan karmaşık durumlar olduğundan, tek bir genin etkisini gösteren bu sonuçların insanlardaki karşılığını anlamak için çok daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Kaynak: eLife

Otizmle bağlantılı gen eksikliği, farelerde acı bir deneyimden ders çıkarmayı zorlaştırıyor — Haberler