Haber

Otizmli beyinler ortalamada benzer, tek tek bakınca şaşırtıcı derecede farklı

16.11.2026

Otizm spektrum bozukluğu olan yetişkinlerin beyinleri, film izlerken grup ortalaması alındığında otizmi olmayanlarla neredeyse aynı tepkiyi veriyor. Ama işin tuhaf tarafı şu: Her bir kişiyi kendi grubunun ortalamasıyla karşılaştırdığınızda, otizmli bireylerin beyin aktivitesi birbirinden çok daha fazla sapıyor. Bu da yıllardır 'otizmli beyinler şöyle çalışır' diyen genellemelerin aslında resmin yalnızca yarısını gösterdiğini düşündürüyor.

Iowa Üniversitesi'nden Dorit Kliemann ve James Traer'in yürüttüğü araştırma, JNeurosci dergisinde yayımlandı. Ekip, Indiana Üniversitesi ve Caltech'te daha önce toplanmış verileri yeniden analiz etti. Bu veriler, otizmli ve otizmli olmayan yetişkinlerin çeşitli filmler izlerken kaydedilen beyin görüntülerinden oluşuyordu.

Katılımcılara animasyondan aksiyon filmlerine, romantik komediden Hitchcock tarzı gerilim filmlerine kadar farklı türlerden sahneler izletilmiş. Araştırmacılar bu görüntüleme oturumlarından elde edilen beyin aktivitesi verilerini kullanarak bir bilgisayar modeli eğitti. Model, sahnelerdeki seslerle, görsellerle ve soyut sosyal ipuçlarıyla beyin aktivitesi arasındaki ilişkiyi öğrenmeye çalıştı.

Eğitim tamamlandığında model, farklı beyin sistemlerindeki aktiviteyi oldukça isabetli şekilde tahmin edebiliyordu. Kliemann, bu yöntemin otizmdeki sosyal zorlukları incelemek için özellikle değerli olduğunu belirtiyor. Ona göre model, filmlerdeki karmaşık ve dinamik sahnelerin birçok farklı boyutuna verilen güçlü beyin tepkilerini yakalamayı mümkün kılıyor.

Grup ortalamaları karşılaştırıldığında, model otizmli ve otizmli olmayan yetişkinlerin beyin aktivitesini benzer şekilde tahmin etti. Ancak gruplar içindeki bireyler birbirleriyle kıyaslandığında tablo değişti: Otizmli katılımcılar, kendi grup ortalamalarından çok daha fazla sapma gösterdi. Bu farklılık incelenen hemen hemen tüm beyin sistemlerinde görülse de, en belirgin hali sosyal bilgi işlemeyle ilişkili beyin sisteminde ortaya çıktı.

Traer, grup ortalamalarının bu kadar benzer çıkmasının ekibi şaşırttığını söylüyor. Ona göre asıl ihtiyaç, bireysel beyin tepkilerinin ayrıntılarını anlamaya odaklanmak; bu farkların nasıl ve neden ortaya çıktığını sorgulamak. Kliemann ise otizm alt gruplarının belirlenmesinin, durumu daha hassas şekilde anlamaya ve kişiye özel destek yöntemleri geliştirmeye yardımcı olabileceğini vurguluyor.

Bu bulgunun günlük hayata yansıması önemli olabilir, çünkü otizmi anlamak ve desteklemek için kullanılan mevcut yaklaşımların çoğu grup ortalamalarına dayanıyor. Eğer otizmli bireyler birbirinden bu kadar farklıysa, herkese aynı çerçeveyi uygulamak yetersiz kalabilir. Araştırmacılar, bireysel farklılıkları merkeze alan yeni bir bakış açısına geçilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Çalışmanın bazı sınırları da var. Araştırma, daha önce toplanmış film izleme verilerine dayanıyor ve bu verilerin otizmin tüm görünümlerini yansıtıp yansıtmadığı net değil. Ayrıca gözlemlenen değişkenliğin hangi davranışsal farklılıklarla bağlantılı olduğu henüz bilinmiyor; bu da nedensellik kurmayı zorlaştırıyor.

Araştırma ekibi, beyin aktivitesindeki bu bireysel farklılıkların otizmle ilişkili davranışlarla nasıl, nerede ve ne zaman bağlantılı olduğunu araştırmaya devam etmeyi planlıyor. Amaç, otizmi tek bir kalıba sığdırmak yerine, kişiye özgü örüntüleri ortaya çıkarmak.

Kaynak: MedicalXpress

Otizmli beyinler ortalamada benzer, tek tek bakınca şaşırtıcı derecede farklı — Haberler