Haber

Şizofreninin ilk izleri doğmadan önce, beynin ödül merkezinde beliriyor

13.11.2026

Beynimizin ödül ve hareket merkezleri, biz daha anne karnındayken sessizce şekilleniyor. UCLA'dan bilim insanları, bu erken gelişim sürecini hücre hücre incelediklerinde şizofreni riskinin izlerini çok daha önceden, doğumdan aylar önce sürmeye başladığını ortaya koydu.

Araştırma ekibi, yaklaşık 287 bin beyin hücresinin üç boyutlu genom haritasını çıkardı. Üç boyutlu genom dizileme, DNA'nın hücre içinde sadece bir dizi harf olarak değil, belirli bir uzamsal düzende katlanıp paketlendiğini gösteren bir yöntem; bu katlanma biçimi hangi genlerin açılıp kapanacağını belirliyor.

Bilim insanları bu haritayı, gebeliğin orta döneminden bebeklik çağına kadar uzanan bir zaman diliminde oluşturdu. Amaç, bazal ganglionların -beynin hareketi planlama ve ödül duygusunu işleme görevi üstlenen derin yapılarının- nasıl inşa edildiğini adım adım izlemekti.

Bu süreçte özellikle dikenli projeksiyon nöronları adı verilen hücre türü dikkat çekti. Bu nöronlar bazal ganglionların başlıca yapı taşlarından biri ve dopamin sinyallerini işleyerek motivasyon, hareket ve ödül algısı gibi işlevlerde kritik rol oynuyor.

Araştırmacılar, bu nöronların genomundaki üç boyutlu katlanma desenlerini incelediğinde, şizofreniyle ilişkili genetik risk bölgelerinin tam da bu hücrelerde erken dönemde aktif hale geldiğini fark etti. Yani hastalığın klasik belirtileri genellikle genç yetişkinlikte ortaya çıksa da, genetik zemin çok daha önce, beyin henüz gelişim aşamasındayken döşeniyor olabilir.

Bu bulgu günlük hayatta şunu akla getiriyor: şizofreni gibi karmaşık ruhsal rahatsızlıkların kökenini anlamak için belki de yetişkin beynine değil, doğum öncesi gelişim sürecine bakmak gerekiyor. Erken dönemde hangi hücrelerin, hangi genlerin devreye girdiğini bilmek, ileride risk taşıyan bireyleri daha erken fark etmenin kapısını aralayabilir.

Yine de bu haritanın bir hastalığı önceden teşhis etmeye yetecek bir araç olmadığını vurgulamak gerekiyor. Çalışma, genetik risk bölgelerinin hangi hücrelerde ve hangi gelişim evresinde etkinleştiğini gösteriyor; ama bu etkinleşmenin kişide hastalığa dönüşüp dönüşmeyeceğini tek başına belirlemiyor.

Araştırmanın dayandığı veri seti oldukça büyük olsa da, bulgular hücresel ve genomik düzeydeki ilişkilere dayanıyor; bu da doğrudan nedensellik kurmayı zorlaştırıyor. Şizofreni gibi çok faktörlü bir hastalıkta çevresel etkenlerin, yaşam deneyimlerinin ve diğer genetik faktörlerin payını ayırt etmek için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.

Yine de bu üç boyutlu genom atlası, beyin gelişiminin en erken evrelerine dair eşi benzeri görülmemiş bir ayrıntı sunuyor. Bilim insanları için bundan sonraki adım, bu erken genetik imzaların yaşam boyunca nasıl iz bıraktığını ve hangi noktada müdahale şansı doğabileceğini anlamak olacak.

Kaynak: Neuroscience News

Şizofreninin ilk izleri doğmadan önce, beynin ödül merkezinde beliriyor — Haberler