Haber

Stanford, insanı yıllarca tarayıp beynin dijital ikizini oluşturmaya hazırlanıyor

08.11.2026

Stanford Üniversitesi'nin Wu Tsai Nörobilim Enstitüsü, insan beyninin yapay zekâ tabanlı bir "dijital ikizini" yaratmayı hedefleyen dev bir görüntüleme projesini duyurdu. Ekip, önümüzdeki beş yıl boyunca yaklaşık 100 kişiden toplayacağı 14 bin saatlik beyin görüntüsüyle bir temel model (foundation model) eğitmeyi planlıyor; bu tür modeller büyük veriyle eğitilip farklı görevlere uyarlanabilen yapay zekâ sistemleri.

Stanford Dijital Beyin Projesi adı verilen girişimi milyarder girişim sermayedarı Mark Stevens ve eşi Mary Stevens finanse ediyor, hayırsever Clara Wu Tsai da projeye ek destek sağlıyor. Stanford, ayrılan bütçeyi açıklamadı.

Projenin ilk veri toplama "kampanyasında" 10 katılımcının beyni bir yıl boyunca haftada iki kez iki farklı teknolojiyle taranacak: kan akışındaki değişimleri milimetrik hassasiyetle ama sinirsel etkinliğe göre birkaç saniye gecikmeyle izleyen 7 tesla işlevsel MRI (fMRI) ve beynin manyetik alanlarını milisaniye hassasiyetinde ölçen, ancak kaynağı daha az net gösteren optik pompalı manyetoensefalografi (MEG). Katılımcılar önce videolar izleyip basit karar verme görevleri yapacak, ilerleyen aşamalarda ise video oyunları ve sanal gerçeklik görevleriyle test edilecek.

Projenin arkasındaki fikir, büyük miktarda veriyle eğitilen yapay zekâ modellerinin beyin etkinliğini doğru tahmin edebileceği ve bu tahminlerin insanlarda test edilecek yeni hipotezler üretmekte kullanılabileceği, diyor Stanford'da psikoloji ve bilgisayar bilimi doçenti Dan Yamins. Ancak büyük dil modellerinin internet ölçeğindeki verilerle eğitilmesinin aksine, bu proje beyin etkinliğinin bir kısmını zaten tahmin edebilen mevcut yapay zekâ modelleri üzerine inşa edilecek.

Benzer bir girişim, Meta'nın Nisan ayında duyurduğu ve aynı adı taşıyan Dijital Beyin Projesi'yle paralel yürüyor. Meta bu projeye 15 milyon dolar bağışladı ve 15 bin saatlik görüntüleme verisi toplamayı hedefliyor; şimdiye kadar dokuz araştırma ekibi fon aldı ve en az 90 katılımcının etkileşimli oyunlar dahil çeşitli görevler sırasında görüntülenmesi planlanıyor. Projeye dahil olan Columbia Üniversitesi'nden Nikolaus Kriegeskorte, iki girişimin yalnızca adını değil genel vizyonunu da paylaştığını söylüyor.

Uzmanlar, yeterli veri miktarının ne kadar olacağı konusunda henüz netlik olmadığını vurguluyor. Mevcut yapay zekâ modelleri şimdilik görme korteksi gibi beynin yalnızca belirli bölgelerini -görme korteksi görsel bilgiyi işleyen beyin bölgesidir- taklit edebiliyor ve bu bölgelerdeki tepkilerin yaklaşık yarısını açıklayabiliyor; tüm beyni modellemenin bugün var olandan çok daha büyük veri setleri gerektireceği belirtiliyor.

Washington Üniversitesi'nden biyoloji profesörü Bing Wen Brunton, dil modellerinde işe yarayan temel model yaklaşımının beyin verisinde de aynı şekilde çalışacağı varsayımına şüpheyle yaklaşıyor. Projedeki araştırmacılara ve geçmiş çalışmalarına saygı duyduğunu belirtse de, "Bunun işe yarayacağına dair umut dışında ne gibi bir kanıt var?" diye soruyor.

Eğer model beklendiği gibi çalışırsa, araştırmacıların beynin nasıl çalıştığına dair yeni hipotezler üretip bunları insanlarda test etmesine olanak sağlayabilir; bu da beyin işlevlerini anlamada uzun vadeli bir araç olabilir. Ancak projenin kendisi henüz başlangıç aşamasında, katılımcı sayısı sınırlı ve veri toplama süreci beş yıla yayılıyor; iyi tahmin yapan bir modelin beynin işleyişi hakkında gerçekten ne kadar bilgi vereceği ise belirsizliğini koruyor.

Kaynak: The Transmitter

Stanford, insanı yıllarca tarayıp beynin dijital ikizini oluşturmaya hazırlanıyor — Haberler