Haber
Tek bir kan tahlili, Alzheimer riskini belirtilerden 10 yıl önce gösterebiliyor

01.11.2026
Hafızada henüz hiçbir sorun yokken, basit bir kan testi kişinin ileride Alzheimer'a bağlı bilişsel gerileme yaşama olasılığını ortaya koyabiliyor. En yüksek risk grubundaki kişilerde beş yıl içinde bilişsel bozulma görülme ihtimali yüzde 38'e, on yıl içinde ise yüzde 78'e kadar çıkıyor. Bu bulgu, hastalığın belirtileri daha ortaya çıkmadan önlem almanın mümkün olabileceğine işaret ediyor.
Araştırmayı Mass General Brigham Nörobilim Enstitüsü'nden bilim insanları yürüttü; çalışmaya üç kıtadan ekipler katıldı. Sonuçlar Alzheimer's Association International Conference'ta sunuldu ve aynı anda JAMA dergisinde yayımlandı.
Çalışmanın odağında, Alzheimer hastalığıyla ilişkili bir kan biyobelirteci olan fosforile tau 217 (p-tau217) yer alıyor. Kuzey Amerika, Japonya ve Avustralya'da yürütülen altı gözlemsel çalışma ve klinik deneyden elde edilen veriler birleştirildi; araştırmaya başlangıçta hiçbir bilişsel bozukluk belirtisi göstermeyen 2.684 yetişkin dahil edildi.
Katılımcılardan çalışmanın başında kan örnekleri alınarak p-tau217 düzeyleri ölçüldü, ayrıca beyin sağlığının başlangıç durumunu belirlemek için pozitron emisyon tomografisi (PET) taraması yapıldı. Bu, beyindeki belirli moleküllerin görüntülenmesini sağlayan bir tarama yöntemi. Katılımcılar yıllık değerlendirmelerle hafıza ve düşünme becerileri açısından izlendi; bazı katılımcılar 2004 yılı gibi erken bir tarihte çalışmaya dahil edilmişti, son takipler ise 2025'te tamamlandı.
Takip süresince yaklaşık 478 katılımcıda bilişsel bozulma gelişti. Araştırmacılar başlangıçtaki kan testi sonuçlarını bu sonuçlarla karşılaştırdığında, yüksek p-tau217 düzeyleri ile gelecekte bilişsel sorun yaşama olasılığı arasında güçlü bir ilişki buldu.
Bulgular arasında en dikkat çekici olanı, p-tau217'nin bilinen diğer risk etmenlerinden bağımsız bilgi sunmasıydı. Biyobelirteç, beyinde biriken anormal protein kümeleri olan amiloid-beta plaklarının PET görüntülemeyle tespit edilen etkisi hesaba katıldıktan sonra bile bilişsel bozulmayla anlamlı şekilde ilişkili kaldı; aynı durum APOE4 gibi bilinen genetik risk etmenleri için de geçerliydi. Bu da görece basit bir kan testinin, doktorlara bir kişinin bilişsel sorun yaşama riskini tahmin ederken ek bilgi sunabileceğini gösteriyor.
Araştırmanın baş yazarı, bilişsel nörobilimci Rachel F. Buckley, altı farklı grubun verisini birleştirmelerine rağmen p-tau217'nin zaman içindeki riski tutarlı şekilde yansıttığını vurguluyor. Ancak araştırmacılar, bu testlerin şu an için belirti göstermeyen sağlıklı kişilerde rutin tarama amacıyla önerilmediğinin altını çiziyor; çünkü yüksek risk taşıdığı belirlenen kişiler için hastalığın gidişatını değiştirebilecek bir tedavi henüz bulunmuyor. Araştırmanın kıdemli yazarı nörolog Reisa Sperling, test sonucu ne olursa olsun bugünkü tıbbi tavsiyenin değişmediğini, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve uykuya önem vermenin öne çıktığını belirtiyor.
Çalışmanın bazı sınırlılıkları da var. Farklı coğrafyalardan verilerin birleştirilmiş olması, katılımcıların genel popülasyonu tam olarak temsil etmeyebileceği anlamına geliyor ve bu durum seçim yanlılığına yol açabilir. Ayrıca analiz, kişinin yaşam boyu riskini değil, sınırlı zaman dilimlerindeki bilişsel bozulma olasılığını tahmin ediyor; araştırmacılar bulguların doğrulanması için daha büyük, daha temsili örneklemlere ve daha uzun takip sürelerine ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Bu yaklaşımın asıl potansiyeli, Alzheimer'a bağlı bilişsel gerilemeyi belirtiler ortaya çıkmadan önce yavaşlatacak veya önleyecek tedaviler geliştirildiğinde ortaya çıkabilir. Halihazırda bazı klinik deneyler, biyolojik olarak Alzheimer belirtisi taşıyan ama henüz bilişsel bozukluk yaşamayan kişilerde hastalığın seyrini değiştirebilecek tedavileri test ediyor. Sperling'in ifadesiyle, hedef; p-tau217 gibi biyobelirteçlerin, kalp krizi riskini öngörmede kolesterol ölçümünün oynadığı role benzer bir rol üstlenmesi.
Kaynak: ScienceDaily
