Haber
Yapay tatlandırıcılar beyni 1,6 yaş daha hızlı yaşlandırabilir

01.11.2026
Diyet kolanızdaki ya da light yoğurdunuzdaki tatlandırıcı, düşündüğünüzden daha pahalıya mal oluyor olabilir. Neredeyse 13 bin yetişkini sekiz yıl boyunca takip eden geniş çaplı bir araştırma, en çok yapay tatlandırıcı tüketen kişilerin hafıza ve düşünme becerilerinde, en az tüketenlere kıyasla yüzde 62 daha hızlı bir gerileme yaşadığını ortaya koydu. Bu fark, yaklaşık 1,6 yıllık ek bir beyin yaşlanmasına denk geliyor.
Çalışma, Amerikan Nöroloji Akademisi'nin tıbbi dergisi Neurology'de yayımlandı. Araştırmayı Brezilya'daki Sao Paulo Üniversitesi'nden Dr. Claudia Kimie Suemoto ve ekibi yürüttü. Bulgular, tatlandırıcı tüketimi ile zihinsel gerileme arasında güçlü bir ilişki gösterse de, doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kanıtlanmış değil.
Araştırmacılar Brezilya'dan 12 bin 772 yetişkinin verilerini inceledi; katılımcıların yaş ortalaması çalışma başında 52'ydi. Katılımcılar, önceki bir yıl boyunca tükettikleri yiyecek ve içecekleri ayrıntılı şekilde anlatan beslenme anketleri doldurdu, bu yanıtlardan yola çıkılarak aspartam, sakarin, asesülfam-K, eritritol, ksilitol, sorbitol ve tagatoz olmak üzere yedi farklı tatlandırıcının günlük alımı hesaplandı.
Katılımcılar tüketim miktarına göre üç gruba ayrıldı; en az tüketen grup günde ortalama 20 miligram, en çok tüketen grup ise 191 miligram tatlandırıcı alıyordu. Karşılaştırma yapmak gerekirse, 191 miligram aspartam yaklaşık bir kutu diyet gazozdaki miktara denk geliyor. Sekiz yıl boyunca üç farklı zamanda uygulanan testlerle sözel akıcılık, çalışma belleği, kelime hatırlama ve bilgi işleme hızı ölçüldü.
Yaş, cinsiyet, yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalığı gibi etkenler hesaba katıldıktan sonra, en çok tatlandırıcı tüketen grup genel düşünme ve hafıza becerilerinde yüzde 62 daha hızlı gerileme gösterdi. Orta düzeyde tüketim yapan grupta bile fark göz ardı edilemeyecek boyuttaydı: bu grup, en az tüketenlere kıyasla yüzde 35 daha hızlı gerileme yaşadı ve bu da yaklaşık 1,3 yıllık ek bir bilişsel yaşlanmaya karşılık geldi.
İlişki, yaş gruplarına göre farklılık gösterdi. Altmış yaşın altındaki yetişkinlerde yüksek tatlandırıcı tüketimi, sözel akıcılık ve genel bilişsel performansta daha hızlı düşüşle bağlantılıydı; ancak altmış yaş üstünde benzer bir ilişki bulunamadı. Bağlantı, diyabet hastalarında diyabeti olmayanlara göre daha güçlüydü; bu durum özellikle önemli çünkü diyabetli bireyler şeker alımını azaltmak için sıklıkla tatlandırıcılara yöneliyor.
İncelenen yedi tatlandırıcıdan altısı, aspartam, sakarin, asesülfam-K, eritritol, sorbitol ve ksilitol, genel bilişsel performansta ve özellikle hafızada daha hızlı gerilemeyle ilişkilendirildi. Tagatoz ise bu gruptan ayrıldı; araştırmacılar bu tatlandırıcının tüketimiyle bilişsel gerileme arasında bir bağlantı bulamadı. Ancak bu sonuç, tagatozun beyni koruduğu ya da diğerlerinden daha güvenli olduğu anlamına gelmiyor.
Bulgular, şekeri düşük kalorili alternatiflerle değiştirmenin her zaman beklenen sağlık yararını sağlayıp sağlamadığı sorusunu gündeme getiriyor. Suemoto, hem diyabetli hem diyabetsiz orta yaşlı bireylerde bilişsel gerilemeyle bağlantı bulduklarını belirterek, elma püresi, bal, akçaağaç şurubu ya da hindistan cevizi şekeri gibi diğer şeker alternatiflerinin etkili bir seçenek olup olmadığının araştırılması gerektiğini söyledi.
Araştırmanın bazı önemli sınırlılıkları var. İncelenen yedi madde, piyasadaki tüm yapay tatlandırıcıları kapsamıyor, dolayısıyla bulgular her türlü tatlandırıcıya genellenemez. Beslenme bilgileri katılımcıların kendi hatırladıklarına dayandığından unutma ya da yanlış porsiyon tahmini gibi hatalar olabilir; ayrıca gözlemsel tasarım nedeniyle başka etkenlerin de bu ilişkiyi açıklıyor olma ihtimali bulunuyor. Tatlandırıcıların beyin işlevini doğrudan etkileyip etkilemediğini, hangi grupların neden daha güçlü etkilendiğini ve farklı şeker alternatiflerinin uzun vadeli sonuçlarını anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç var.
Kaynak: ScienceDaily
