Yürüme hızında gözlerimiz, geriye düşmeyi önceden sezecek kadar keskinleşiyor

Düşünsene: Yürürken etrafındaki her şey gözlerine doğru akıyor ya da uzaklaşıyor, beynin bu akışı sürekli hesaplayarak dengeni koruyor. Japonya'daki Fizyolojik Bilimler Ulusal Enstitüsü'nden (NIPS) araştırmacıların bulduğuna göre görme sistemimiz, tam insan yürüme hızında geriye doğru hareketi ileriye göre çok daha hassas biçimde algılıyor. Bu küçük ayrıntı, aslında arkamızı göremediğimiz için evrim tarafından bize yerleştirilmiş bir tür erken uyarı sistemi olabilir.

Çalışmayı yürüten Junxiang Luo ve ekibi, bulgularını Journal of Vision dergisinde yayımladı. Araştırmacılar bu konuda yıllardır süren bir tartışmayı çözmeye çalıştı: Görme sistemi ileri harekete mi yoksa geri harekete mi daha duyarlı? Önceki çalışmalar birbiriyle çelişen sonuçlar vermişti çünkü farklı hızlarda test yapılıyordu.

Araştırmacılar bu soruyu çözmek için iki ayrı deney tasarladı. İlk deneyde 27 yetişkine, dışa doğru genişleyen (ileri harekete benzeyen) ya da içe doğru daralan (geri harekete benzeyen) nokta desenleri gösterildi. İkinci deneyde ise 30 kişilik farklı bir grup, derinlik hissi veren üç boyutlu simülasyonlarla test edildi; amaç gerçek dünyadaki görsel ipuçlarının sonucu değiştirip değiştirmediğini anlamaktı.

Katılımcılara art arda iki görsel akış gösterilip hangisinin daha hızlı hareket ettiğini söylemeleri istendi. Araştırmacılar böylece kişilerin iki hız arasındaki farkı ne kadar ince ayrıntıda fark edebildiğini, yani hız ayrım eşiğini ölçtü. Sonuç nettti: saniyede 1,5 metre, yani saatte yaklaşık 5,4 kilometre olan tipik yürüme hızında katılımcılar daralan (geri hareket) desenlerindeki küçük hız farklarını, genişleyen desenlere göre belirgin şekilde daha iyi ayırt edebildi.

Bu avantaj hem iki boyutlu basit nokta gösterimlerinde hem de üç boyutlu gerçekçi simülasyonlarda aynı şekilde ortaya çıktı. İlginç olan şu ki, yürüme hızından daha yavaş ya da daha hızlı hızlarda bu fark tamamen kayboluyordu. Yani beynin bu özel duyarlılığı, rastgele değil tam da günlük yürüyüş hızına kilitlenmiş durumda.

Araştırmacılara göre bu durum, insanın arkasını göremiyor olmasıyla doğrudan ilişkili. İleri doğru düşme riskinde önümüzü görebildiğimiz için refleksle adım atabiliyoruz, ama geriye doğru dengemizi kaybettiğimizde böyle bir görsel uyarı şansımız yok. Luo, bu yüksek duyarlılığın kişinin geriye doğru sendelediğinde anında tepki vermesine yardımcı olabileceğini belirtiyor; görsel korteks, yani beynin görsel bilgiyi işleyen bölgesi, bu daralan akış sinyalini hızla yakalayıp kas tepkilerini tetikleyebiliyor.

Bu bulgunun günlük hayattaki karşılığı oldukça somut: yaşlılarda veya Parkinson hastalığı ile denge bozukluğu yaşayan kişilerde düşme riskinin, hareket algısındaki bozulmayla bağlantılı olduğu biliniyor. Araştırmacılar, kişinin daralan optik akışa karşı hız ayrım eşiğinin ölçülmesinin, düşme riskini erken tespit etmek için basit bir test olarak kullanılabileceğini öne sürüyor. Sanal gerçeklik destekli yürüyüş terapilerinde bu hıza özel görsel uyaranların kullanılması da denge reflekslerini yeniden eğitmeye yardımcı olabilir.

Yine de bu bulguları temkinli okumak gerekiyor. Katılımcı sayısı 27 ile 30 arasında değişen, nispeten küçük gruplarla yapılan bu çalışma, laboratuvar ortamında basit görsel uyaranlarla test edildi; gerçek yürüyüş sırasında beynin bu sinyali nasıl işlediği henüz doğrudan gösterilmedi. Bulgunun düşme önleme mekanizmasıyla ilişkisi şimdilik bir hipotez düzeyinde kalıyor ve daha büyük örneklemlerle, gerçek hareket koşullarında tekrarlanması gerekiyor.