Laboratuvar hazırlanıyor

Başlıyor

  1. 1Python çekirdeği
  2. 2NumPy
  3. 3SciPy
  4. 4İstatistik motoru

Biliyor muydun?t-testini, Guinness bira fabrikasında çalışan William Sealy Gosset 1908'de “Student” takma adıyla yayımladı.

İlk açılışta yaklaşık 25 MB indirilir ve 15-30 saniye sürebilir; sonraki açılışlarda çok daha hızlıdır.

Laboratuvar

Difüzyon (DTI) Laboratuvarı

Su moleküllerinin hareketinden beynin kablolarını çıkar: tensörü hesapla, FA haritasını oku, ak madde liflerini 3B olarak izle ve kendi seçtiğin noktadan lif takibi yap.

Nasıl kullanılır?

  1. 1Aşağıdan bir çalışma biçimi seç: hazır bir difüzyon MR verisiyle öğrenmek mi istiyorsun, yoksa kendi görüntünü mü inceleyeceksin?
  2. 2Adımları yukarıdan aşağıya sırayla çalıştır. Her adımdaki mor düğmeye bas; adım bitince numarası onay işaretine döner ve sıradaki adım açılır.
  3. 3Her adımın altında açılan yeşil “Sonucu nasıl okursun?” kutusunu oku: haritaların, renklerin ve sayıların ne anlama geldiğini anlatır. “Neden?” ve “Genelde nasıl yapılır?” kutuları adımın arka planını verir.
  4. 4İşin bitince “PDF rapor indir” düğmesiyle tamamladığın adımları, görüntüleri ve sayıları tek dosyada indir. Hesaplar tarayıcında yapılır; ilk açılışta hesap motorunun yüklenmesi biraz sürebilir.
Veri setini tanı CC0 · kamu malı

Bir beynin kablolama şeması

Sağlıklı bir gönüllüde difüzyon ağırlıklı MR çekildi: 7 adet b=0 ve 64 farklı yönde (b=1000 s/mm²) difüzyon ölçümü. Su molekülleri ak madde liflerinin boyunca kolay, dik doğrultuda zor hareket eder; bu yön bilgisinden beynin ana bağlantı yollarını (korpus kallozum, kortikospinal yol…) çıkarabiliriz.

Çözünürlük

2 mm izotropik

Yön sayısı

64 + 7 b=0

b değeri

1000 s/mm²

Tüm beyin lifi

12.000 (örnek)

Kaynak: OpenNeuro ds000114 (Gorgolewski ve ark.)DOI: 10.18112/openneuro.ds000114.v1.0.2Kaynağa git

Atıf: Gorgolewski, K. J., ve ark. (2013). A test-retest fMRI dataset for motor, language and spatial attention functions. GigaScience, 2(1), 6.

Difüzyon ağırlıklı MR (DWI), beyindeki su moleküllerinin ısıl hareketle yayılmasını (difüzyon) ölçer. Her görüntü suyun belirli bir yönde ne kadar kolay hareket ettiğine duyarlıdır: o yönde hareket kolaysa sinyal azalır ve görüntü koyulaşır. Soldaki b=0 görüntüsünde difüzyon ağırlığı yoktur; sıradan bir T2 ağırlıklı MR’a benzer ve karşılaştırma için kullanılır. Sağdaki görüntü kaydırıcıyla seçtiğin yöndeki difüzyon ölçümüdür; başlıktaki g = (x; y; z) o yönün birim vektörü, b ise difüzyona duyarlılığın büyüklüğüdür (s/mm²). Kaydırıcıyla 64 yön arasında gezerek aynı kesitin yönden yöne nasıl değiştiğini görebilirsin.

Neden?

Ak maddede sinir lifleri (aksonlar) paralel demetler hâlinde uzanır; su bu liflerin boyunca kolayca, dik doğrultuda ise zorlukla yayılır. Bu yüzden ölçüm yönü lifle aynı doğrultudaysa o bölge koyulaşır. Farklı yönlerdeki koyulaşmaları karşılaştırarak her noktada liflerin hangi yöne uzandığını bulabiliriz.

Genelde nasıl yapılır?

  • DTI için en az 6 farklı yön gerekir; araştırmalarda genellikle 30–64 yön kullanılır, çünkü yön sayısı arttıkça ölçüm gürültüye daha dayanıklı olur.
  • b değeri difüzyona duyarlılığı belirler; DTI için 700–1000 s/mm² standarttır. Daha yüksek b değerleri (2000 ve üzeri) gelişmiş modellerde kullanılır.
  • Analizden önce baş hareketi ve “eddy akımı” bozulmaları düzeltilir (ör. FSL eddy); bu eğitim verisine bu düzeltmeler uygulanmadı.
  • Her çekimde birkaç b=0 görüntüsü alınır (bu veride 7) ve ortalamaları karşılaştırma için kullanılır.
Her voksel (görüntünün üç boyutlu pikseli) için 71 ölçümü en iyi açıklayan difüzyon tensörünü hesaplıyoruz. Tensör 3×3 simetrik bir matristir; onu suyun her yöne ne kadar kolay yayıldığını gösteren bir elipsoit (yumurta biçimli bir cisim) gibi düşünebilirsin. Elipsoidin uzun ekseni liflerin ana yönünü, biçimi ise suyun ne kadar “tek yöne” aktığını gösterir: küre biçimi her yöne eşit, puro biçimi tek yönlü yayılım demektir. Hesap tarayıcında, ağırlıklı en küçük kareler yöntemiyle ve tek bir kesitte yapılır. Sonuçta üç harita görürsün: FA, MD ve renkli FA; üstteki r değeri tarayıcıdaki hesabın tüm beyin için önceden yapılmış hesapla ne kadar uyuştuğunu söyler.

Neden?

Tensörün üç özdeğerinden (elipsoidin üç ekseninin uzunluğu) dokuyu özetleyen sayılar çıkar. FA (fraksiyonel anizotropi) yayılımın ne kadar yönlü olduğunu 0 (her yöne eşit) ile 1 (tek yön) arasında verir; MD (ortalama difüzyon) suyun ortalama ne kadar serbest hareket ettiğini gösterir. Bu iki ölçüt ak madde mikroyapısını incelemek için en yaygın kullanılan DTI göstergeleridir. Ancak FA’yı doğrudan “ak madde bütünlüğü” diye okumak yanlıştır: FA; akson yoğunluğu, miyelin, akson çapı, aynı vokselde kesişen lifler ve kısmi hacim gibi birçok etkenden etkilenir (Jones ve ark., 2013).

Genelde nasıl yapılır?

  • Tensör, sinyalin logaritması üzerinde (ağırlıklı) en küçük kareler ile uydurulur; dipy, FSL dtifit ve MRtrix bu işi yapan yaygın araçlardır.
  • Sağlıklı yetişkinde FA ak maddede genellikle 0,4–0,8, gri maddede 0,1–0,2, beyin omurilik sıvısında 0’a yakındır.
  • MD’nin birimi mm²/s’dir; beyin dokusunda tipik olarak 0,0007–0,0009 mm²/s civarındadır, BOS’ta yaklaşık 0,003 mm²/s’ye çıkar.
  • Renkli FA haritasında renk lifin yönünü, parlaklık FA’yı gösterir: kırmızı sağ-sol, yeşil ön-arka, mavi üst-alt.

Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.

Aynı tensör hesabı tüm beyin için önceden yapıldı. Bu adımda kesitler arasında gezerek beş haritayı inceleyebilirsin: renkli FA, FA, MD, AD ve RD. AD (eksenel difüzyon) suyun liflerin boyunca, RD (radyal difüzyon) liflere dik doğrultuda ne kadar kolay yayıldığıdır. Üç görünümde (eksenel, koronal, sagital) bir noktaya tıklarsan o noktanın koordinatı (mm) seçilir; bu noktayı 5. adımda lif takibinin başlangıcı (tohum) olarak kullanabilirsin.

Neden?

Farklı ölçütler farklı biyolojik özelliklere duyarlıdır. Örneğin RD’nin artması miyelin (lifleri saran yalıtkan kılıf) kaybıyla, AD’nin azalması akson hasarıyla ilişkilendirilir; ancak bu yorumlar tek başına kesin değildir ve dikkat ister. Kesitlerde gezmek, ölçütlerin beynin hangi bölgelerinde nasıl değiştiğini görmeni sağlar.

Genelde nasıl yapılır?

  • Grup çalışmalarında FA haritaları TBSS (yola dayalı uzamsal istatistik) ya da belirli bölgelerin ortalamaları ile karşılaştırılır.
  • Yetişkinlikte yaş ilerledikçe FA genellikle azalır, MD artar (çocukluk ve gençlikte FA artar); bu yüzden gruplar karşılaştırılırken yaş hesaba katılır.
  • DTI bir voksel içinde kesişen lifleri ayırt edemez; kesişme bölgelerinde FA yapay olarak düşer. Bunu aşmak için daha gelişmiş modeller (ör. CSD) kullanılır.

Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.

Traktografi, her vokseldeki tensörün ana yönünü takip ederek lif yollarını “çizme” yöntemidir. Bir başlangıç noktasından (tohum) çıkıp ana yön boyunca küçük adımlarla (burada 0,5 mm) ilerliyoruz; her adımda yeni noktanın ana yönüne dönüyoruz. FA çok düştüğünde (ak maddeden çıkınca) ya da yol aniden keskin dönmeye zorladığında takip durur. Bu yönteme deterministik traktografi denir. Ekrandaki 3B model, tüm beyinden dipy ile izlenmiş liflerden rastgele seçilmiş 12.000 liftir (EuDX: komşu voksellerin yönleri aradeğerlenir, FA < 0,2’de ya da 60°’den keskin dönüşte durur, ≥ 30 mm lifler); fareyle döndürüp yakınlaştırabilirsin.

Neden?

Traktografi, beyin bölgeleri arasındaki yapısal bağlantıları canlı insanda, ameliyatsız görebildiğimiz neredeyse tek yöntemdir. Cerrahi planlamadan beyin bağlantı ağı (konektom) araştırmalarına kadar geniş bir alanda kullanılır.

Genelde nasıl yapılır?

  • Sık kullanılan durma ölçütleri: FA < 0,15–0,2 (ak maddeden çıkış) ya da adım başına 45–60°’den keskin dönüş.
  • Deterministik yöntem her noktada tek yön izler; olasılıksal yöntemler yön belirsizliğini hesaba katarak binlerce olası yol üretir.
  • Traktografi gerçek aksonları değil, suyun yön bilgisinden çıkarılmış bir modeli gösterir; yanlış pozitif (var olmayan) ve yanlış negatif (kaçırılan) lifler olabilir.

Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.

Şimdi takibi sen başlatıyorsun. Hazır tohumlardan birini (korpus kallozum, sol ya da sağ kortikospinal yol) seç ya da 3. adımdaki kesitlerde bir noktaya tıklayıp “Seçili noktadan izle” düğmesine bas. O noktanın 6 mm çevresindeki ak madde voksellerinden (FA > 0,25) lifler iki yöne doğru izlenir. Sonuçta seçtiğin demet 3B modelde vurgulanır; altında lif sayısı, ortalama uzunluk ve lif boyunca FA profili görünür. “Gelişmiş ayarlar”dan FA ve açı eşiklerini değiştirip sonucun nasıl değiştiğini deneyebilirsin.

Neden?

Belirli bir yolu (ör. kortikospinal yolu) ayırmak, o yol boyunca FA’yı ölçmeyi ve hastalık, yaş ya da öğrenmeyle ilgili değişiklikleri o yola özgü incelemeyi sağlar. Eşikleri değiştirmek de traktografinin ayarlara ne kadar duyarlı olduğunu gösterir.

Genelde nasıl yapılır?

  • Araştırmalarda tohum bölgesinin yanında hedef ve dışlama bölgeleri (ROI) de kullanılır; böylece yalnız istenen yol seçilir.
  • Lif boyunca FA profili (traktometri), yolun hangi kesiminde değişim olduğunu gösterir.
  • Sonuçlar mutlaka anatomi bilgisiyle karşılaştırılır; beklenmedik yollar çoğu zaman yöntemden kaynaklanır.

Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.

Anizotropi ölçeği
FA 0FA 1
Tamamladığın adımlar, görseller ve tablolar tek PDF’te; veri seti künyesi ve atıf bilgisi dahil.

Önemli uyarılar

  • Bu laboratuvar eğitim ve araştırma amaçlıdır; traktografi sonuçları tıbbi tanı ya da cerrahi planlama için kullanılamaz.
  • Hazır veriler OpenNeuro'da CC0 lisansıyla paylaşılmıştır; yayınlarda özgün çalışmaya atıf yapılmalıdır.
  • Yöntem: median-Otsu beyin maskesi ve ağırlıklı en küçük kareler tensör (dipy; tarayıcıdaki tek kesit hesabı dipy ile FA farkı < 0,0001). Tüm beyin lifleri: dipy EuDX, adım 0,5 mm, FA < 0,2 ya da 60°’den keskin dönüşte durma, tohum FA > 0,3, ≥ 30 mm. Senin başlattığın takip: tarayıcıda, en yakın vokselin ana yönüyle (FACT benzeri), adım 0,5 mm, seçtiğin FA ve açı eşikleri, tohum noktasının 6 mm çevresindeki FA ≥ 0,25 vokselleri, ≥ 20 mm lifler; bu yöntem dipy’ye göre biraz daha kısa lifler verir. Hareket ve eddy akımı düzeltmesi uygulanmamıştır; yayın için FSL, MRtrix ya da DSI Studio ile doğrulayın.
  • Yüklediğin dosyalar yalnızca tarayıcında işlenir, sunucuya gönderilmez. Yalnızca kişisel bilgileri silinmiş (anonim) veri yükle; verinin kullanım izni ve etik onayı senin sorumluluğundadır.