Laboratuvar hazırlanıyor
Başlıyor
- 1Python çekirdeği
- 2NumPy
- 3SciPy
- 4İstatistik motoru
Biliyor muydun?t-testini, Guinness bira fabrikasında çalışan William Sealy Gosset 1908'de “Student” takma adıyla yayımladı.
İlk açılışta yaklaşık 25 MB indirilir ve 15-30 saniye sürebilir; sonraki açılışlarda çok daha hızlıdır.
Yapısal MR Laboratuvarı
Yapısal MR beynin çalışmasını değil yapısını gösterir: dokuların şeklini ve hacmini. Bu laboratuvarda kafatasını ayırır, gri ve ak maddeyi sınıflandırır, bölge hacimlerini hesaplar ve bir gecelik uyku kısıtlamasının (yalnızca 3 saat uyku) beyin hacmine etkisini 24 kişide sınarsın; istersen kendi verinle de çalışabilirsin.
Stockholm Uykulu Beyin Çalışması
Bu analizde
24 kişi × 2 oturum
Gruplar
12 genç, 12 yaşlı
Tasarım
Kişi içi: normal / 3 saat uyku
Ölçüm
T1 (3 T), uykululuk (KSS)
Atıf: Nilsonne, G., Tamm, S., d’Onofrio, P., Thuné, H. Å., Schwarz, J., Lavebratt, C., ve ark. (2020). The Stockholm Sleepy Brain Study: Effects of sleep deprivation on cognitive and emotional processing in young and old (sürüm 1.0.3) [Veri seti]. OpenNeuro. https://doi.org/10.18112/openneuro.ds000201.v1.0.3 · Protokol: Nilsonne, G., Tamm, S., Schwarz, J., ve ark. (2017). Intrinsic brain connectivity after partial sleep deprivation in young and older adults: results from the Stockholm Sleepy Brain study. Scientific Reports, 7, 9422.
Nasıl kullanılır?
- 1Adımları yukarıdan aşağıya sırayla çalıştır: her adımdaki düğmeye bas; bir adım bitince bir sonrakinin kilidi açılır. Adım 5’teki grup analizi bağımsızdır, istersen doğrudan da çalıştırabilirsin.
- 2Her adımın başındaki metin o adımda ne yaptığımızı ve ekranda ne göreceğini anlatır; “Neden?” kutusu gerekçeyi, “Genelde nasıl yapılır?” kutusu araştırmalardaki yaygın uygulamayı özetler.
- 3Bir adım bitince altında yeşil “Sonucu nasıl okursun?” kutusu açılır: ekrandaki her görselin ve sayının ne anlama geldiğini oradan oku. Kesitlere tıklayarak beynin içinde gezinebilirsin.
- 4Bitirince sayfanın en altındaki “PDF rapor indir” düğmesiyle tamamladığın adımları, görselleri ve tabloları tek bir raporda indir.
Neden?
Genelde nasıl yapılır?
- Yapısal analizlerde genellikle her yönde 1 mm boyutlu (izotropik) vokselli T1 görüntüler kullanılır; burada tarayıcında hızlı çalışsın diye görüntüler 1,5 mm’ye yeniden örneklendi.
- Görüntüdeki yavaş parlaklık değişimleri (yanlılık alanı: görüntünün bir kenarının ötekinden daha parlak görünmesi) N4 algoritmasıyla düzeltilir; bu veri için bu adım önceden yapıldı.
- Yüz bölgesi, katılımcıların kimliğini korumak için veri paylaşılmadan önce silinmiştir (defacing); görüntüde yüzün olmaması bundandır.
- Kalite denetiminde gözle puanlama ile MRIQC gibi otomatik araçlar birlikte kullanılır; belirgin hareket izi taşıyan görüntüler analizden çıkarılır.
Neden?
Genelde nasıl yapılır?
- Yaygın araçlar: FSL BET, FreeSurfer, ANTs, SynthStrip ve HD-BET; yenilerinin çoğu derin öğrenmeye dayanır.
- Şablon eşleme (kayıt) tabanlı yöntemler sağlamdır ama kayıt hatasına duyarlıdır: şablon iyi oturmazsa maske de kayar.
- Maske her zaman gözle denetlenir; beyin kenarında taşma (kemiğe ya da deriye girme) ya da kesik (beyin dokusunun dışarıda kalması) olmamalıdır.
- Kafa içi hacim (TİH) çoğu zaman bu maskeden hesaplanır ve sonraki analizlerde kafa büyüklüğünü düzeltmek için kullanılır.
Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.
Neden?
Genelde nasıl yapılır?
- Yaygın araçlar: SPM’nin “birleşik segmentasyonu” (parlaklık, önsel olasılık haritaları ve yanlılık alanını birlikte modeller; Ashburner ve Friston, 2005) ve FSL FAST (parlaklığı komşu vokseller arasındaki uyumla birleştirir; Zhang ve ark., 2001). Buradaki önselli yöntem bunların sade bir biçimidir.
- Doku sınırındaki vokseller çoğu zaman iki dokuyu birden içerir (kısmi hacim etkisi); bu yüzden gelişmiş yöntemler her voksele “yüzde kaç gri madde” gibi bir olasılık verir.
- Hacimler genellikle kafa içi hacme (TİH) oranlanarak ya da TİH istatistiksel olarak düzeltilerek raporlanır; büyük kafalı kişilerin beyin hacimleri doğal olarak büyüktür.
- Dice katsayısı iki sınıflandırmanın örtüşmesini ölçer: 2 × (iki yöntemin ortak vokselleri) ÷ (iki yöntemin voksel sayıları toplamı). 1 tam örtüşme, 0 hiç örtüşmeme demektir.
Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.
Neden?
Genelde nasıl yapılır?
- Bölge hacmi için FreeSurfer, FSL FIRST ya da atlas + doku sınıflandırma (burada kullanılan) yaklaşımları yaygındır.
- Küçük yapılarda (ör. amigdala) birkaç voksellik hata bile hacmin önemli bir yüzdesine karşılık gelir; bu yüzden ölçüm hatası görece büyüktür.
- Bölge hacimleri genellikle kafa içi hacimle düzeltilir (oranlanarak ya da istatistik modele eklenerek), çünkü büyük kafada yapılar da büyüktür.
- Bölge seçimi analizden önce, hipoteze dayanarak yapılmalıdır; tüm bölgeleri sınayıp anlamlı çıkanı seçmek yanlış pozitif riskini artırır.
Bu adım, önceki adım tamamlanınca açılır.
Neden?
Genelde nasıl yapılır?
- Önce manipülasyon kontrolü yapılır: uykusu kısıtlananlar gerçekten daha uykulu mu? Manipülasyon işe yaramadıysa hacim sonuçları yorumlanamaz.
- Etki büyüklüğü (dz: ortalama farkın, farkların standart sapmasına bölümü) ve %95 güven aralığı en az p değeri kadar önemlidir; kabaca dz ≈ 0,2 küçük, 0,5 orta, 0,8 büyük etki sayılır.
- Kafa içi hacim (TİH) bir gecede değişmez; bu yüzden TİH’de kişi başına görülen oturumlar arası farkların büyüklüğü (ortalama farkın değil, tek tek farkların), ölçüm hatasını gösteren iyi bir ‘kontrol ölçütüdür’.
- Yapısal MR’da kısa süreli hacim değişimleri, vücudun su dengesi ya da ölçümün günün hangi saatinde yapıldığı gibi etkenlerden de etkilenebilir; bu yüzden bir gecelik farklar temkinle yorumlanır.
- Bulgular APA biçiminde, ör. t(sd) = …, p = …, dz = … şeklinde raporlanır; aşağıdaki mor kutudaki özet bu biçimi kullanır.
Önemli uyarılar
- Bu laboratuvar eğitim ve araştırma amaçlıdır; hacim ölçümleri ve görüntüler tıbbi tanı, tedavi ya da klinik karar için kullanılamaz. Bir MR raporu yalnızca radyoloji uzmanınca değerlendirilir.
- Hazır veriler OpenNeuro'da CC0 lisansıyla, yüz bölgesi silinerek paylaşılmıştır; yayınlarda özgün çalışmaya atıf yapılmalıdır. Katılımcıların kimliğini belirlemeye çalışmak yasaktır.
- Yüklediğin görüntüler yalnızca tarayıcında işlenir, sunucuya gönderilmez. Başkasına ait görüntüleri yüklemeden önce onam ve etik kurul izninden emin ol.
- Yöntem notu: N4 yanlılık düzeltmesi; ICBM 2009a doğrusal olmayan simetrik MNI152 şablonuna (Fonov ve ark., 2009, 2011) SimpleITK ile rijit + afin + B-spline kayıt; şablon önselli Gauss karışımı (SPM'nin birleşik segmentasyonunun sade biçimi); bölgeler Schaefer ve ark. (2018) 100 bölge / 7 ağ ve Tian ve ark. (2020) Melbourne alt kortikal atlası (S1). Sonuçlar FreeSurfer gibi araçlarla birebir aynı olmaz: kafa içi bölge şablondan belirlendiği için BOS eksik, gri madde oranı yüksek ölçülür ve küçük yapıların ölçüm hatası büyüktür. Bu yüzden ölçümler aynı kişinin oturumlarını karşılaştırmak için uygundur; yaş grupları ya da kişiler arası karşılaştırmalar için uygun değildir.
